دارکوب

اینترنت، کدنویسی و نوجوانان؛ چگونه از کودکان و نوجوانان مراقبت کنیم؟


اینترنت، کدنویسی و نوجوانان؛ چگونه از کودکان و نوجوانان مراقبت کنیم؟

اینترنت، کدنویسی و نوجوانان؛ چگونه از کودکان و نوجوانان مراقبت کنیم؟

یکی از مهمترین مصادیق مشکلات روانی ناشی از وجود اینترنت در زندگی روزمره، اضطراب، دلشورگی و نگرانی است به طوری که امروزه در تحقیقات علمی، فضای مجازی به عنوان یک عامل استرس زا در زندگی معرفی می شود. وجود پایگاه های مختلف اینترنتی که به صورت شبکه های اجتماعی کوچک و بزرگ فعالیت دارند، به شدت سلامت روانی افراد را آشفته کرده است. هرچند که فلسفه شکل گیری شبکه های اجتماعی، برقراری آسانتر ارتباط میان افراد در نقاط دور و نزدیک با هم است ولی استفاده نادرست و کاربری منافی ارزش های والای انسانی، باعث شده است تا شبکه های اجتماعی به ابزاری برای تهدید افراد به افشای اسرار زندگی خصوصی و شخصی آنها و یا به عبارتی ریختن آبروی آنها، تهدید، افترا، فحاشی، دروغ و کلاهبرداری تبدیل شود. مطالعات مختلف در غرب نشان می دهد تعداد افرادی که عضو شبکه های اجتماعی مختلف هستند و به دلیل ناامنی روانی و ترس از انتشار تصاویر و اطلاعات خصوصی و شخصی شان به انواعی از مشکلات و اختلالات روانی مبتلا شده اند، روز به روز در حال افزایش است. 

حتی در جوامع غربی امروزی که ارزش های انسانی با حوامع شرقی تفاوت دارد، بازهم غالب عموم مردم از انتشار تصاویر شخصی و خصوصی خود در شبکه های اجتماعی واهمه دارند و از آن اجتناب می ورزند و می کوشند تا با استفاده از نرم افزارهای مختلف، امکان دسترسی افراد سودجو و بدسرشت را به آنها کاهش دهند. این گونه افراد به شدت از نظر روانی تحت فشار هستند و همین فشار روانی باعث بروز اضطراب و دلشوره مداوم در آنها می شود که نهایتا سلامت روانی آنها را از بین می برد.

 ممکن است این سوال مطرح شود که مگر چنین افرادی مجبورند عضو شبکه های اجتماعی شوند؟! پاسخ این سوال را می توان در سرشت اجتماعی انسان و میل به همراهی او با همنوعان خود پیدا کرد. امروزه، در جوامع مختلف عضویت در شبکه های اجتماعی اینترنتی بسیار رواج دارد و انجام کارهای مختلف و عادی روزانه، گاه با استفاده از این شبکه ها آسانتر است. از طرفی، عضویت در شبکه های اجتماعی نیز برای بسیاری از شهروندان این جوامع به خصوص جوانان به عنوان یک برچسب اجتماعی اعتبار می آورد و به راحتی، آنهایی که در این شبکه ها عضو نیستند، مورد تمسخر و تحقیر همکلاسی ها و همکاران خود قرار می گیرند! ترس از این تمسخرها و تحقیرها و اضطراب ناشی از این ترس، خود، عاملی برای از بین رفتن سلامت روانی در اثر نفوذ و رواج کاربرد اینترنت و به خصوص شبکه های اجتماعی در فضای مجازی است. چنین دغدغه هایی، متاسفانه در میان بعضی شهروندان ایرانی نیز که عضو شبکه های اجتماعی فرا ملی هستند، وجود دارد و بدین ترتیب در جامعه اسلامی- ایرانی ما، سلامت روانی در اثر این عامل استرس زای مدرن به شدت مورد تهاجم قرار گرفته است. 

از منظر دیگر، از بستر اینترنت و شبکه های اجتماعی برای گسترش ارتباطات سالم و توسعه دانش عمومی می توان استفاده نمود؛ بدون اینکه سلامت روانی کاربران را به خطر بیندازد و آنها را در اضطراب مداومی برای ترس از آبروریزی و یا انتشار اطلاعات و تصاویر شخصی و خصوصی شان قرار دهد.

یکی از جنبه های منفی و به شدت اثرگذار در رابطه با استفاده از اینترنت و شبکه های اجتماعی یا پایگاه های اطلاع رسانی و مانند آنها، ایجاد وسواس فکری در میان کاربران است که نه تنها سلامت روانی خود آنها را به شدت دچار لطمه و آسیب می کند بلکه بر سلامت روانی اطرافیان و نزدیکان آنها نیز مؤثر است و حتی می تواند مشکلات مهم و جبران ناپذیری در روابط میان افراد ایجاد کند. وجود میلیون ها پایگاه اینترنتی که در آنها اطلاعات مختلفی از نوع ارتباط و زندگی در حوزه های مختلف فردی و اجتماعی وجود دارد، وجود پایگاه های مشاوره اینترنتی که به افراد به ویژه جوانان مشاوره های مختلف می دهند، وجود پایگاه های حاوی اطلاعات منافی حیا و عفت و یا مستهجن، باعث شده است که وسواس فکری و بدبینی میان کاربران اینترنت افزایش یابد. وسواس فکری، بیشتر گریبانگیر زوج های جوان است به طوری که می تواند باعث کاهش علاقه و ارتباط آنها باهم شده، بدبینی و سوءظن را بین آنها تشدید کند و بدین ترتیب، عاملی برای بروز ناهنجاری های شخصیتی و ارتباطی در آنها و تزلزل بنیاد خانواده شود تا جایی که به طلاق منجر گردد.

 به هم ریختگی و آشفتگی های روانی ناشی از وسواس فکری طی کاربری اینترنت به انحاء گوناگون خود را به منصه ظهور می رسانند؛ بررسی پی در پی پست الکترونیک(ایمیل)، پرسه زدن و جستجوهای مداوم درباره نزدیکان و کسانی که مهم هستند به ویژه همسران برای یافتن مطلبی یا تصویری از آنها، بدگمانی و اعتراضات پرخاشگرانه هنگام استفاده طرف مقابل به خصوص همسر از اینترنت، درخواست مکرر و بی دلیل رمز عبور از نزدیکان و بررسی ایمیل ها و مطالب شخصی آنها به طور مرتب و روزانه از نمودهای عملی وسواس فکری و اثرات اینترنت بر آن هستند. 

گاهی، افراد این وسواس را در رابطه با خود تجربه می کنند بدین معنی که آنها بلافاصله با خواندن یا شنیدن مطلبی و یا مشاهده کوچکترین علامت طبیعی غیرمعمول در خودشان، به سراغ اینترنت می روند و ساعت ها در آن به دنبال مطلب می گردند. در این مورد اخیر، کاربر به دلیل هرزه گردی، با اینکه به ظاهر دلیلی برای جستجو در اینترنت دارد، وارد پایگاه ها و فضاهای آلوده می شود و مورد سوءاستفاده روانی توسط این پایگاه ها قرار می گیرد. مهمترین نتیجه چنین اثری، باقی ماندن تصاویر یا مطالب آن پایگاه در ضمیر ناخودآگاه فرد است و وقتی به دلیل ابتلا به وسواس فکری، در ذهن خود به تصویرگرایی و خیال پردازی مشغول است، آنها را به یاد می آورد. سپس به بهانه اینکه خیال او راحت شود یا بهانه های دیگر، دوباره به آن پایگاه ها سر می زند. بدین ترتیب، در یک چرخه معیوبی از وسواس و هرزه گردی گرفتار می آید و به شدت از نظر روانی آسیب می بیند. وجود این چرخه روانی در فرد باعث می شود به تدریج از نظر رفتاری دچار تغییرات نامطلوبی شود و علاوه بر بدبینی و سوءظن نسبت به دیگران، خود را ملزم به انجام کارهایی کند که در آن پایگاه ها دیده است.

بدین ترتیب، وجود وسواس فکری و تشدید آن در اثر اینترنت نه تنها او را به فردی با انحرافات رفتاری تبدیل می کند بلکه از او یک بیمار روانی می سازد که سلامت روانی و جسمی جامعه را نیز به خطر می اندازد. در این مقوله، اینترنت به عنوان وسیله ای برای وخامت وسواس شناخته می شود. حال، اگر همین اینترنت بستری باشد حاوی میلیون ها پایگاه اطلاع رسانی و غیره که محتوای آنها مبتنی بر آموزه های انسان ساز شکل گرفته و طراحی و بارگذاری شده باشد، فردی که دچار وسواس فکری است نه تنها به بیمار روانی منحرفی تبدیل نمی شود بلکه می تواند بهبود یافته و درمان شود.

 طراحی و تولید نرم افزارهایی تحت وب که به کاربر وضعیت او را در بررسی های اینترنتی اطلاع بدهد، مثلا به او بگوید در سه ساعت گذشته بیش از پنج بار ایمیل خود را بررسی کرده( پیشتر گفتیم بررسی پی در پی ایمیل نشانه ای از وسواس فکری اینترنتی است) از سویی و راه اندازی پایگاه های جذابی که ضمن آموزش مولفه های زندگی ایمن و سالم، اطلاعات صحیح و به روز و آسان فهمی درباره مسایل مختلف در اختیار کاربر قرار می دهند، از جمله اقداماتی است که می توان در این حوزه انجام داد. از سوی دیگر، افزایش توان فنی فضای سایبری در کشور، به طوری که چنین پایگاه هایی به سرعت و بدون زحمت باز شوند و مهم تر از آن آموزش مولفه های زندگی سالم و گسترش مهارت های ارتباطی و دانشی افراد جامعه، راهکارهایی است که می تواند به حفظ سلامت روانی و پیشگیری از ابتلا به اختلالات روانی فوق الذکر کمک بسزایی کند. 

اختلالات شخصیتی در اینترنت و فضای مجازی راهی برای بروز و وخامت پیدا می کنند و از این طریق سلامت روانی فرد را به شدت دچار آسیب می کنند به طوری که گاه این آسیب ها قابل جبران نیست. در فضاي مجازي، حضور افراد مي‌تواند كاملاً متفاوت از جنسيت، شخصيت و شكل ظاهري شان باشد. به همين لحاظ، کاربران و به‌خصوص نوجوانان، فضاي سايبر را بهترين موقعيت براي ابراز احساسات و عقايد خود فارغ از ملاحظات دنياي واقعي مي‌دانند. نوجوانان در فرآيند تشكيل هويت واقعي خويش با چالش‌هاي متعددي مواجهند و مي‌توانند هر كدام از اين حالت‌ها را در اينترنت تجربه نمايند. به عنوان مثال، در زمينه هويت جنسي، معمولاً دختران نوجوان در اتاق‌هاي گفتگوی برخط، خود را پسر و پسران خود را دختر معرفي مي‌نمايند. هنگامي كه فرد در فضاي سايبر قرار مي‌گيرد، ترجيحاً شخصيتی مجازي را براي خود برمي‌گزيند. اين شخصیت مجازی، گاه شبيه به شخصيت و هويت واقعي وي و گاه كاملاً متضاد است. پژوهشگران در اين حوزه براي بررسي و مطالعه اين گزينش شخصیت، شخصيت‌هاي مجازي را به گروه‌هاي مختلفي تقسيم کرده‌اند تا بتوانند با دسته‌بندي انتخاب‌ها، روش يكساني را برای بررسی ویژگیهای آنها در نظر بگیرند. اولين دسته‌بندي شخصیتهای مجازی كه پايه‌اي براي اين نوع مطالعات قرار گرفت، موارد زیر را در بر می گیرد:

-    شخصيت خودشيفته: اين شخصيت قدرت طلب است، از تعريف و تمجيد لذت مي‌برد و خود را ممتاز و ويژه مي‌داند.

-    شخصيت انزواطلب: اين گروه، خود را متفاوت از سايرين مي‌دانند و نوعي احساس نخبگي در خود دارند.

-    شخصيت شكاك: اين¬گونه افراد بي‌اعتماد، منزوي، سرد و مجادله طلب هستند.

-    شخصيت بدبين: افراد اين دسته بدبين و منفعل اند و اعتماد به نفس پاييني دارند.

-    شخصيت شيدا: انرژي زياد، بزرگ‌نمايي و افزون‌گرايي از خصوصيات افراد اين گروه است.

-    افراد با عقده شخصيتي: افراد اين گروه، جدي و رسمي و همواره در حال كنترل خود هستند و به جزئيات بسيار اهميت مي‌دهند.

-    شخصيت ظاهرساز: اين افراد به‌دنبال جذابيت و جلب توجه اند. احساساتي بودن و سریع وابسته شدن نیز در آنها دیده می شود.

-    شخصيت ماليخوليايي: افراد اين گروه گوشه‌گيرند و به جادو و خرافات اعتقاد دارند. 

    علاوه بر اين گروه‌هاي شخصيتي، گونه‌هاي ديگري از شخصيت‌هاي مجازي نيز در اينترنت ديده شده‌اند كه عبارتند از: شخصيت‌هاي كارتوني، جايگزيني شخصيت افراد مشهور با خود (به عنوان مثال دختران خود را به جاي هنرپيشه‌هاي هاليوودي معرفی مي‌كند)، شخصيت¬هاي شيطاني (تصويري از بخش تاريك شخصيت هر فرد) و شخصيت دگرجنس‌گرايي (كه در دختران اين حالت بيشتر است و معمولاً با هويت پسرانه خود را معرفی می کنند) .

پیامد انتخاب شخصیت مجازی توسط افراد در فضای اینترنت، بروز اختلالات شخصیتی مختلفی است که همراه با هم ذات پنداری و تلاش برای شبیه شدن به آن شخصیت در فضای مجازی، فرد را از خود واقعی شخصیت حقیقیش دور می کند و او را وادار به انجام عادات روانی خاصی می کند مثل دروغ گفتن های مداوم که برای خود واقعیش تلقین به حساب می آیند و آن را به شدت تضعیف می کنند. احساس حقارت و پوچی در دنیای واقعی و عذاب وجدانی که در اثر این دروغ های متوالی در فرد ایجاد می شود، او را دچار دگرگونی شخصیتی و روان پریشی می کند و زمینه ساز انجام بزه و بروز رفتارهای خارج از تعادل روانی می شود. در نتیجه، چنین فردی به دوگانگی شخصیت دچار می شود و در زندگی واقعی با مشکلات زیادی مواجه می شود. همچنین، مطالعات نشان داده اند در افرادی که در دنیای واقعی هویت واقعی خود را می دانند و شخصیت واقعیشان در کارهای مختلف و بروز رفتارهای متفاوت مؤثر است، کمتر در دنیای مجازی دچار آسیب های شخصیتی می شوند. 

دارکوب ؛ طرح ملی آموزش کدنویسی به کودکان و نوجوانان


تاریخ انتشار : یکشنبه, 14 مهر 98